"Cultuur van angst" draait rond de angst om risico's te nemen en de transformatie van veiligheid tot een van de grootste maatschappelijke deugden. Die evolutie heeft er volgens Frank Furedi mee voor gezorgd dat onze relatie tot onze werkgever en die tot onze collega's zijn veranderd, dat we minder onze verantwoordelijkheid en minder risico's nemen. Het voorzorgsprincipe - onnodig risico vermijden door op veilig te spelen - houdt de (westerse) wereld in zijn greep.

"Er zijn altijd tijden geweest waarin risico's nemen gezien werd als een bewonderenswaardig initiatief. De afgelopen twintig, dertig jaar is deze neutrale kijk op risico's verdrongen door één waarin ze per definitie een probleem vormen. Het afwegen van positieve en negatieve gevolgen - zoals van oudsher bij risico's werd gedaan - is vervangen door een visie waarin alleen het gevaar nog telt." (p. 57)

Furedi verklaart dat grofweg als volgt. In tegenstelling tot vroeger voelen de mensen gevaren (opwarming, kernenergie, virussen...) aan als een wereldwijde bedreiging, en wordt het falen van de techniek (dus de mens) verantwoordelijk gehouden voor alles wat mis gaat. We zijn daardoor ons vertrouwen in de mensheid kwijt, waardoor een cultuur van angst ontstaat en we ons blindstaren op alle mogelijke risico's. We zien niet meer dat bedreigingen ook kansen kunnen zijn. Zoveel meer risico's dan vroeger zijn er volgens Furedi niet, maar we denken wel dat dat zo is. Dat verhoogde risicobewustzijn beïnvloedt de manier waarop bedrijfsleiders zich gedragen, hoe we omgaan met onze collega's, en zorgt er vooral voor dat we risico's vermijden.

"Steeds meer bedrijfsleiders lijken doodsbang te zijn geworden om nog leiding te geven. Velen van hen schuiven de verantwoordelijkheid voor de meest elementaire beslissingen door naar gespecialiseerde adviseurs en consultants, en er is een hele industrie van managementtrainingen en adviesbureaus ontstaan. Nu de autoriteiten in de private en de publieke sector de moed hebben verloren, maken ze steeds meer gebruik van rituelen waarmee problemen kunnen worden omzeild en confrontaties gemeden kunnen worden. Zo maken veel instituties inmiddels gebruik van "adviseurs", "consultants", "mentoren" en "coaches" om mensen te begeleiden in hun dagelijkse omgang met elkaar." (p. 117)

"Zo zijn door de veranderende werkomstandigheden ook de verhoudingen tussen collega's verre van eenduidig meer. De recente preoccupatie met seksuele intimidatie en pesterijen toont aan dat mensen de werkplek momenteel als gevaarlijk ervaren. Doordat de relaties tussen mannen en vrouwen aan het veranderen zijn, weet blijkbaar niemand meer hoe je je dient te gedragen. Een blik of gebaar kan geïnterpreteerd worden als een normaal teken dat je iemand aardig vindt, of als milde vorm van intimidatie." (p. 121)

"Het is niet alleen maar een kwestie van werknemers die hun werkgevers niet vertrouwen. Er is een punt bereikt waarop collega's elkaar als potentiële vijanden beschouwen en waarop buren als een bedreiging worden gezien." (p.218)

Door de obsessie met veiligheid, waarrond volgens Furedi een heuse industrie is ontstaan, gaan we onze verantwoordelijkheid uit de weg en onstaat een slachtoffercultuur.

"Vroeger klaagden werknemers altijd dat ze te weinig loon kregen, dat de werkomstandigheden slecht waren, dat ze lang moesten werken en dat ze bang waren voor ontslag. Tegenwoordig klagen ze over stress, en onderzoeken bevestigen dat die op de werkvloer epidemische vormen heeft aangenomen. De opkomst van het stresssyndroom op de werkvloer is het duidelijkste bewijs dat de ooit zo strijdbare vakbondsman in een hulpeloos slachtoffer is veranderd." (p. 166)

De werknemer moet "overleven", het is hij tegen de rest van de wereld, en hij is altijd de dupe. Vervreemding en individualisering troef:

"In een tijd waarin het de maatschappij aan lef ontbreekt, lijkt individualisering er vooral toe te leiden dat ambitie en - vooral risicovol gedrag worden gesmoord." (p. 214)

De analyse van Furedi is vaak bijzonder scherp en interessant. Dat laatste omdat hij zijn ideeën staaft met tal van voorbeelden uit diverse domeinen. Het stevig onderbouwde, lijvige essay leest traag, maar veel van Furedi's stellingen kwamen ook al aan bod in het interview dat Bizz in 2003 met Furedi had. Wie dat interview wil lezen, kan een mail sturen naar benny.debruyne(AT)bizzmagazine.be met "Furedi" in het onderwerpvakje.